ΓΟΝΕΙΣ ΜΟΝΙΜΩΣ ΛΥΠΗΜΕΝΟΙ ΣΤΑ ΠΡΟΘΥΡΑ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗΣ – ΠΩΣ ΕΠΗΡΕΑΖΕΤΑΙ ΤΟ ΠΑΙΔΙ ΚΑΙ ΤΙ ΑΝΤΙΚΤΥΠΟ ΕΧΕΙ ΣΤΗΝ ΕΦΗΒΕΙΑ ΤΟΥ

Το σπίτι είναι για ένα παιδί ο πρώτος χώρος όπου μαθαίνει τι σημαίνει ασφάλεια, αγάπη, επικοινωνία και συναισθηματική σταθερότητα. Όταν όμως ένας γονιός είναι για μεγάλο χρονικό διάστημα θλιμμένος, εξαντλημένος, απομονωμένος ή στα πρόθυρα της κατάθλιψης, η ατμόσφαιρα μέσα στην οικογένεια μπορεί να αλλάξει σημαντικά. Ακόμη και όταν ο γονιός προσπαθεί να κρύψει τη δυσκολία του, το παιδί συχνά αντιλαμβάνεται ότι «κάτι δεν πάει καλά».

Αυτό δεν σημαίνει ότι ένας γονιός που περνά μια δύσκολη περίοδο θα προκαλέσει αναπόφευκτα ψυχολογικά προβλήματα στο παιδί του. Η θλίψη, το άγχος και οι δύσκολες φάσεις είναι μέρος της ζωής. Το ζήτημα γίνεται πιο σοβαρό όταν η συναισθηματική δυσκολία είναι έντονη, παρατεταμένη και επηρεάζει τη διαθεσιμότητα του γονιού, την επικοινωνία και την καθημερινή λειτουργία της οικογένειας.

ΤΟ ΠΑΙΔΙ ΑΝΤΙΛΑΜΒΑΝΕΤΑΙ ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΑ ΑΠΟ ΟΣΑ ΛΕΜΕ

Τα μικρά παιδιά μπορεί να μην μπορούν να κατανοήσουν τι είναι η κατάθλιψη, μπορούν όμως να αντιληφθούν την αλλαγή στη συμπεριφορά ενός γονιού. Ένας γονιός που χαμογελά λιγότερο, δεν έχει διάθεση να παίξει, είναι συχνά σιωπηλός, ευερέθιστος ή αποσύρεται συναισθηματικά μπορεί να δημιουργήσει στο παιδί ένα αίσθημα αβεβαιότητας.

Το παιδί μπορεί να αρχίσει να αναρωτιέται: «Φταίω εγώ;», «Γιατί η μαμά ή ο μπαμπάς δεν είναι όπως πριν;», «Μήπως έκανα κάτι κακό;». Ιδιαίτερα τα μικρότερα παιδιά έχουν την τάση να ερμηνεύουν τα οικογενειακά γεγονότα με βάση τον εαυτό τους.

Γι’ αυτό είναι σημαντικό να ακούσουν ξεκάθαρα ότι η δυσκολία του γονιού δεν είναι δική τους ευθύνη.

ΟΤΑΝ ΤΟ ΠΑΙΔΙ ΓΙΝΕΤΑΙ «ΜΙΚΡΟΣ ΕΝΗΛΙΚΑΣ»

Σε ορισμένες οικογένειες, το παιδί μπορεί σταδιακά να αναλάβει έναν ρόλο που δεν του αναλογεί. Προσπαθεί να κάνει τον γονιό να αισθανθεί καλύτερα, αποφεύγει να μιλήσει για τα δικά του προβλήματα για να μην τον επιβαρύνει ή αναλαμβάνει υπερβολικές ευθύνες στο σπίτι.

Μπορεί να γίνει υπερβολικά υπάκουο, να προσπαθεί συνεχώς να «μην ενοχλεί» ή να αισθάνεται ότι πρέπει να προστατεύει τον γονιό από τη στενοχώρια του.

Αυτή η κατάσταση μπορεί να μοιάζει αρχικά με ωριμότητα, όμως δεν είναι απαραίτητα υγιής ωριμότητα. Ένα παιδί χρειάζεται να έχει χώρο για παιχνίδι, ανεμελιά, λάθη, συναισθήματα και ανάγκες χωρίς να αισθάνεται ότι πρέπει να φροντίζει ψυχολογικά τον ενήλικα.

ΤΙ ΜΠΟΡΕΙ ΝΑ ΣΥΜΒΕΙ ΣΤΗΝ ΕΦΗΒΕΙΑ

Η εφηβεία είναι μια περίοδος κατά την οποία το παιδί προσπαθεί να δημιουργήσει τη δική του ταυτότητα και να αποκτήσει μεγαλύτερη ανεξαρτησία. Οι προηγούμενες οικογενειακές εμπειρίες μπορούν τότε να επηρεάσουν τον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβάνεται τον εαυτό του και τις σχέσεις του.

Ένας έφηβος που έχει μεγαλώσει σε ένα περιβάλλον με παρατεταμένη συναισθηματική δυσκολία μπορεί να γίνει ιδιαίτερα ευαίσθητος στις διαθέσεις των άλλων. Μπορεί να παρακολουθεί συνεχώς τη συμπεριφορά των γονιών του, να φοβάται τις συγκρούσεις ή να αισθάνεται υπεύθυνος για το κλίμα στο σπίτι.

Σε κάποιες περιπτώσεις μπορεί να εμφανιστούν απομόνωση, έντονη εσωστρέφεια, ευερεθιστότητα, προβλήματα ύπνου, πτώση της σχολικής επίδοσης ή δυσκολία στη δημιουργία και διατήρηση σχέσεων. Αυτά όμως δεν σημαίνουν αυτομάτως ότι ο έφηβος έχει κατάθλιψη. Είναι σημάδια που χρειάζονται προσοχή, ιδιαίτερα όταν επιμένουν ή επηρεάζουν σημαντικά την καθημερινότητά του.

Η ΣΧΕΣΗ ΜΕ ΤΗΝ ΑΥΤΟΕΚΤΙΜΗΣΗ

Το παιδί μαθαίνει πολλά για τον εαυτό του μέσα από τη σχέση με τους γονείς του. Όταν ένας γονιός είναι σταθερά συναισθηματικά απών ή δυσκολεύεται να ανταποκριθεί στις ανάγκες του παιδιού, εκείνο μπορεί να αισθανθεί ότι δεν αξίζει αρκετά ή ότι οι ανάγκες του αποτελούν βάρος.

Καθώς μεγαλώνει, αυτές οι πεποιθήσεις μπορεί να επηρεάσουν τον τρόπο με τον οποίο βλέπει τον εαυτό του και τις σχέσεις του με τους άλλους.

Από την άλλη πλευρά, η παρουσία ενός δεύτερου υποστηρικτικού ενήλικα, η σταθερή επικοινωνία, το σχολικό περιβάλλον και άλλοι προστατευτικοί παράγοντες μπορούν να λειτουργήσουν σημαντικά υπέρ του παιδιού.

ΔΕΝ ΕΙΝΑΙ Η ΘΛΙΨΗ ΤΟΥ ΓΟΝΙΟΥ ΤΟ ΠΡΟΒΛΗΜΑ – ΕΙΝΑΙ Η ΑΠΟΥΣΙΑ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ

Οι γονείς δεν χρειάζεται να προσποιούνται ότι είναι πάντα χαρούμενοι. Αντίθετα, είναι υγιές ένα παιδί να βλέπει ότι οι ενήλικες έχουν συναισθήματα και ότι μπορούν να μιλήσουν γι’ αυτά.

Η διαφορά βρίσκεται στον τρόπο διαχείρισης.

Ένας γονιός μπορεί να πει: «Αυτές τις μέρες είμαι πολύ κουρασμένος και στενοχωρημένος. Δεν φταις εσύ και δεν χρειάζεται να με κάνεις να αισθανθώ καλύτερα. Εγώ θα φροντίσω να ζητήσω βοήθεια».

Ένα τέτοιο μήνυμα μπορεί να προσφέρει στο παιδί κάτι πολύ σημαντικό: ασφάλεια, όρια και την κατανόηση ότι οι δυσκολίες αντιμετωπίζονται με βοήθεια και όχι με σιωπή.

Η ΕΓΚΑΙΡΗ ΒΟΗΘΕΙΑ ΠΡΟΣΤΑΤΕΥΕΙ ΟΛΗ ΤΗΝ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑ

Όταν ένας γονιός αισθάνεται ότι η θλίψη, η εξάντληση ή η απελπισία έχουν γίνει μόνιμη κατάσταση, η αναζήτηση βοήθειας από ειδικό ψυχικής υγείας δεν αποτελεί αποτυχία. Είναι πράξη φροντίδας τόσο για τον ίδιο όσο και για την οικογένειά του.

Παράλληλα, οι γονείς χρειάζεται να προσέχουν τις επίμονες αλλαγές στη συμπεριφορά του παιδιού ή του εφήβου. Όταν ένα παιδί απομονώνεται, χάνει το ενδιαφέρον του για πράγματα που προηγουμένως αγαπούσε, παρουσιάζει σημαντικές αλλαγές στον ύπνο ή την όρεξη, δυσκολεύεται στο σχολείο ή εκφράζει έντονη απελπισία, χρειάζεται αξιολόγηση από κατάλληλο επαγγελματία.

ΤΟ ΠΙΟ ΣΗΜΑΝΤΙΚΟ ΜΗΝΥΜΑ

Ένας γονιός δεν χρειάζεται να είναι τέλειος για να μεγαλώσει ένα ψυχικά ανθεκτικό παιδί. Χρειάζεται όμως να μπορεί, όσο είναι δυνατόν, να αναγνωρίζει τις δυσκολίες του, να ζητά βοήθεια και να διαβεβαιώνει το παιδί ότι δεν είναι υπεύθυνο για τα συναισθήματα του ενήλικα.

Η οικογενειακή δυσκολία μπορεί να αφήσει αποτύπωμα, αλλά δεν καθορίζει από μόνη της το μέλλον ενός παιδιού. Η σταθερότητα, η επικοινωνία, η φροντίδα και η έγκαιρη υποστήριξη μπορούν να αλλάξουν σημαντικά την πορεία.

Γιατί το παιδί δεν χρειάζεται έναν γονιό που δεν λυπάται ποτέ. Χρειάζεται έναν γονιό που, όταν λυπάται, δεν μένει μόνος του — και δεν αφήνει το παιδί να πιστέψει ότι πρέπει εκείνο να τον σώσει.