ΑΝΘΡΩΠΟΙ ΠΟΥ ΔΕΝ ΕΧΟΥΝ ΚΑΘΟΛΟΥ ΠΡΟΣΑΝΑΤΟΛΙΣΜΟ. ΤΙ ΣΥΜΒΑΙΝΕΙ ΣΤΟΝ ΕΓΚΕΦΑΛΟ; ΕΧΕΙ ΝΑ ΚΑΝΕΙ ΜΕ ΤΗΝ ΕΞΥΠΝΑΔΑ;

Υπάρχουν άνθρωποι που μπορούν να βρεθούν σε έναν άγνωστο δρόμο και μέσα σε λίγα λεπτά να καταλάβουν πού βρίσκονται, από πού ήρθαν και προς τα πού πρέπει να πάνε. Και υπάρχουν κι εκείνοι που, ακόμη και σε μια γνώριμη περιοχή, μπορούν να μπερδευτούν με εντυπωσιακή ευκολία. Δεν είναι απαραίτητα θέμα αφηρημάδας ή έλλειψης εξυπνάδας. Ο προσανατολισμός είναι μια σύνθετη λειτουργία του εγκεφάλου και δεν είναι ίδιος σε όλους.

Στην ικανότητά μας να προσανατολιζόμαστε πρωταγωνιστεί ο ιππόκαμπος, μια περιοχή που βρίσκεται στον έσω κροταφικό λοβό και συμμετέχει στη δημιουργία και αποθήκευση των νοητικών «χαρτών» του χώρου. Με τη βοήθειά του μπορούμε να θυμόμαστε τη διαδρομή, να αναγνωρίζουμε ένα μέρος και να συνδέουμε διαφορετικά σημεία μεταξύ τους.

Ωστόσο, ο ιππόκαμπος δεν λειτουργεί μόνος του. Σημαντικό ρόλο έχει και ο ενδορινικός φλοιός, ενώ συμμετέχουν περιοχές του βρεγματικού και του μετωπιαίου φλοιού που βοηθούν στην αντίληψη της κατεύθυνσης, των αποστάσεων και των χωρικών σχέσεων.

Γι’ αυτό και το «δεν έχω καθόλου προσανατολισμό» δεν σημαίνει απαραίτητα ότι ένα συγκεκριμένο κομμάτι του εγκεφάλου υπολειτουργεί. Μπορεί απλώς να υπάρχει μια διαφορετική ή λιγότερο αποτελεσματική συνεργασία των εγκεφαλικών δικτύων που χρησιμοποιούνται για τον προσανατολισμό.

ΟΤΑΝ Ο ΕΓΚΕΦΑΛΟΣ ΔΕΝ ΦΤΙΑΧΝΕΙ ΕΥΚΟΛΑ «ΧΑΡΤΕΣ»

Κάποιοι άνθρωποι δυσκολεύονται περισσότερο να δημιουργήσουν έναν νοητικό χάρτη του περιβάλλοντός τους. Μπορεί να θυμούνται μια διαδρομή μόνο αν την κάνουν πολλές φορές ή να μην μπορούν εύκολα να καταλάβουν πού βρίσκονται χωρίς οπτικά σημάδια.

Άλλοι δεν προσέχουν συνειδητά τα σημεία αναφοράς γύρω τους. Έτσι, ενώ περπατούν ή οδηγούν, δεν αποθηκεύουν στον εγκέφαλό τους πληροφορίες όπως «εδώ στρίβω δεξιά, μετά περνάω από την πλατεία και το επόμενο στενό είναι αριστερά». Όταν χρειαστεί να επαναλάβουν τη διαδρομή, δεν έχουν αρκετά στοιχεία για να την ανασυνθέσουν.

Σε ορισμένες περιπτώσεις υπάρχει μια πολύ έντονη και επίμονη δυσκολία στον προσανατολισμό, γνωστή ως αναπτυξιακή τοπογραφική αποπροσανατολισία. Τα άτομα αυτά μπορεί να χάνονται ακόμη και σε γνώριμα περιβάλλοντα, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι έχουν χαμηλή νοημοσύνη ή γενικό πρόβλημα μνήμης.

ΤΟ GPS ΜΑΣ ΒΟΗΘΑ — ΑΛΛΑ ΜΠΟΡΕΙ ΝΑ ΜΑΣ ΚΑΝΕΙ ΠΙΟ «ΑΝΕΤΟΥΣ» ΜΕ ΤΟΝ ΠΡΟΣΑΝΑΤΟΛΙΣΜΟ

Υπάρχει και μια πολύ πιο καθημερινή εξήγηση. Όταν αφήνουμε συνεχώς το GPS να αποφασίζει για εμάς, δεν χρειάζεται να παρατηρούμε ιδιαίτερα τη διαδρομή. Δεν αναρωτιόμαστε πού βρισκόμαστε, ποια κατεύθυνση ακολουθούμε ή ποια σημεία θα μπορούσαν να μας βοηθήσουν να επιστρέψουμε.

Ο εγκέφαλος, όπως συμβαίνει και με πολλές άλλες δεξιότητες, χρησιμοποιεί περισσότερο εκείνες τις λειτουργίες που εξασκούμε.

Γι’ αυτό ένας άνθρωπος που λέει «δεν έχω καθόλου προσανατολισμό» μπορεί στην πραγματικότητα να έχει έναν συνδυασμό διαφορετικών παραγόντων: διαφορετικές χωρικές ικανότητες, λιγότερη προσοχή στο περιβάλλον και μικρότερη εξάσκηση στη δημιουργία νοητικών χαρτών.

ΔΕΝ ΕΙΝΑΙ ΘΕΜΑ ΕΞΥΠΝΑΔΑΣ

Ίσως αυτό είναι και το πιο σημαντικό. Το να χάνεται κάποιος εύκολα δεν σημαίνει ότι είναι λιγότερο έξυπνος. Ο προσανατολισμός είναι μια συγκεκριμένη γνωστική ικανότητα, όπως υπάρχουν άνθρωποι που έχουν εξαιρετική μνήμη, άλλοι που αντιλαμβάνονται πολύ εύκολα τους αριθμούς και άλλοι που έχουν ιδιαίτερη ευκολία στη μουσική ή στη γλώσσα.

Ο εγκέφαλος κάθε ανθρώπου δεν λειτουργεί ακριβώς με τον ίδιο τρόπο. Και όταν κάποιος δυσκολεύεται να βρει τον δρόμο του, δεν σημαίνει απαραίτητα ότι «κάποιο κομμάτι του εγκεφάλου του δεν δουλεύει».

Αν όμως ένας άνθρωπος είχε πάντα καλό προσανατολισμό και ξαφνικά αρχίσει να χάνεται ή να μην αναγνωρίζει γνώριμες διαδρομές, τότε η κατάσταση είναι διαφορετική και χρειάζεται ιατρική αξιολόγηση, καθώς μια νέα διαταραχή στον χωρικό προσανατολισμό μπορεί να συνδέεται με νευρολογικά αίτια.

Τελικά, λοιπόν, ο κακός προσανατολισμός δεν είναι απλώς «ένα μυαλό που δεν ξέρει πού πάει». Είναι ένα σύνθετο αποτέλεσμα του τρόπου με τον οποίο ο εγκέφαλος αντιλαμβάνεται, αποθηκεύει και επεξεργάζεται τον χώρο γύρω μας.