ΠΩΣ ΜΠΟΡΟΥΜΕ ΝΑ «ΠΡΟΛΑΒΟΥΜΕ» ΤΟΝ ΚΑΡΚΙΝΟ ΜΑΣΤΟΥ – ΤΙ ΡΟΛΟ ΠΑΙΖΟΥΝ ΓΟΝΙΔΙΑ, ΣΤΡΕΣ ΚΑΙ ΤΡΟΠΟΣ ΖΩΗΣ

Ο καρκίνος του μαστού είναι μια από τις σημαντικότερες προκλήσεις για την υγεία των γυναικών, όμως η ενημέρωση, η πρόληψη και η έγκαιρη διάγνωση μπορούν να κάνουν ουσιαστική διαφορά. Ένα ερώτημα απασχολεί πολλές γυναίκες: Μπορούμε να μειώσουμε τον κίνδυνο εμφάνισής του; Πόσο επηρεάζουν την υγεία μας τα γονίδια, το καθημερινό άγχος, η διατροφή και οι συνήθειές μας;

Η απάντηση δεν είναι ίδια για όλες. Ορισμένοι παράγοντες κινδύνου δεν μπορούν να αλλάξουν, όπως η ηλικία και η κληρονομικότητα. Άλλοι, όμως, σχετίζονται με τον τρόπο ζωής και μπορούν να τροποποιηθούν. Παράλληλα, ο τακτικός προληπτικός έλεγχος βοηθά να εντοπιστούν πιθανές αλλοιώσεις σε πρώιμο στάδιο.

Το σημαντικότερο είναι να γνωρίζουμε τι μπορούμε πραγματικά να κάνουμε, χωρίς φόβο, υπερβολές ή ενοχές.

1. ΓΟΝΙΔΙΑ ΚΑΙ ΚΛΗΡΟΝΟΜΙΚΟΤΗΤΑ: ΠΟΤΕ ΧΡΕΙΑΖΕΤΑΙ ΜΕΓΑΛΥΤΕΡΗ ΠΡΟΣΟΧΗ;

Η κληρονομικότητα παίζει σημαντικό ρόλο στον κίνδυνο εμφάνισης καρκίνου του μαστού. Ορισμένες κληρονομούμενες γενετικές μεταλλάξεις, όπως στα γονίδια BRCA1 και BRCA2, αλλά και στο PALB2, μπορούν να αυξήσουν σημαντικά την πιθανότητα εμφάνισης της νόσου.

Αυτό δεν σημαίνει ότι κάθε γυναίκα με οικογενειακό ιστορικό θα νοσήσει. Ούτε σημαίνει ότι μια γυναίκα χωρίς περιστατικά καρκίνου στην οικογένειά της δεν κινδυνεύει. Πολλές γυναίκες που διαγιγνώσκονται με καρκίνο του μαστού δεν έχουν γνωστό οικογενειακό ιστορικό.

Πότε χρειάζεται να απευθυνθείς σε γιατρό;

• Όταν η μητέρα, η αδελφή ή η κόρη σου έχει διαγνωστεί με καρκίνο του μαστού, ιδιαίτερα σε νεαρή ηλικία.

• Όταν υπάρχουν πολλά περιστατικά καρκίνου του μαστού ή των ωοθηκών στην οικογένεια.

• Όταν υπάρχει γνωστή κληρονομική μετάλλαξη στην οικογένεια.

• Όταν υπάρχουν περιστατικά καρκίνου του μαστού σε άνδρα συγγενή ή άλλες ενδείξεις που μπορεί να υποδηλώνουν κληρονομική προδιάθεση.

Σε αυτές τις περιπτώσεις, ο γιατρός μπορεί να προτείνει εκτίμηση του ατομικού κινδύνου και, εφόσον ενδείκνυται, γενετική συμβουλευτική ή γενετικό έλεγχο.

Να θυμάσαι: Το οικογενειακό ιστορικό δεν είναι λόγος πανικού. Είναι ένας σημαντικός λόγος να γνωρίζεις τον κίνδυνό σου και να ακολουθείς το κατάλληλο πρόγραμμα παρακολούθησης.

2. ΣΤΡΕΣ: ΜΠΟΡΕΙ ΤΟ ΑΓΧΟΣ ΝΑ ΠΡΟΚΑΛΕΣΕΙ ΚΑΡΚΙΝΟ ΤΟΥ ΜΑΣΤΟΥ;

Είναι ένα ερώτημα που απασχολεί πολλές γυναίκες, ιδιαίτερα όσες περνούν περιόδους έντονης πίεσης, στενοχώριας ή συναισθηματικής εξάντλησης.

Μέχρι σήμερα, δεν υπάρχουν επαρκή επιστημονικά στοιχεία που να αποδεικνύουν ότι το καθημερινό άγχος ή ένα τραυματικό γεγονός προκαλεί άμεσα καρκίνο του μαστού. Οι σχετικές μελέτες δεν έχουν καταλήξει σε ένα σαφές και σταθερό συμπέρασμα.

Αυτό, βέβαια, δεν σημαίνει ότι το στρες δεν επηρεάζει την υγεία μας. Το παρατεταμένο άγχος μπορεί να διαταράξει τον ύπνο, να επηρεάσει τη διάθεση και να δυσκολέψει την υιοθέτηση υγιεινών συνηθειών. Μπορεί επίσης να μας οδηγήσει στο να παραμελούμε τα ραντεβού μας ή να αναβάλλουμε τις εξετάσεις που χρειαζόμαστε.

Τι μπορείς να κάνεις;

• Να φροντίζεις τον ύπνο σου και να διατηρείς όσο γίνεται σταθερό πρόγραμμα.

• Να εντάξεις στην καθημερινότητά σου περπάτημα ή άλλη μορφή άσκησης που σου αρέσει.

• Να βρίσκεις χρόνο για ξεκούραση και δραστηριότητες που σε βοηθούν να χαλαρώνεις.

• Να ζητάς υποστήριξη όταν το άγχος γίνεται επίμονο και επηρεάζει τη ζωή σου.

Η διαχείριση του στρες είναι σημαντική για τη συνολική υγεία και την ποιότητα ζωής. Δεν πρέπει, όμως, να παρουσιάζεται ως εγγυημένος τρόπος πρόληψης του καρκίνου.

Και κάτι πολύ σημαντικό: καμία γυναίκα δεν πρέπει να αισθάνεται ότι προκάλεσε την ασθένειά της επειδή αγχώθηκε, στενοχωρήθηκε ή πέρασε μια δύσκολη περίοδο.

3. ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΚΑΙ ΒΑΡΟΣ: ΠΟΙΕΣ ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ ΑΞΙΖΕΙ ΝΑ ΑΛΛΑΞΟΥΜΕ;

Δεν υπάρχει μία συγκεκριμένη τροφή που να προστατεύει από τον καρκίνο του μαστού. Ούτε χρειάζεται να ακολουθήσεις ακραίες δίαιτες ή να αποκλείσεις ολόκληρες ομάδες τροφίμων.

Ωστόσο, η διατήρηση ενός υγιούς σωματικού βάρους, ιδιαίτερα μετά την εμμηνόπαυση, συνδέεται με χαμηλότερο κίνδυνο εμφάνισης καρκίνου του μαστού.

Μια ισορροπημένη διατροφή μπορεί να περιλαμβάνει:

• Πολλά λαχανικά και φρούτα.

• Όσπρια και δημητριακά ολικής άλεσης.

• Πηγές πρωτεΐνης, όπως ψάρια, αυγά και όσπρια.

• Ελαιόλαδο και άλλες πηγές ακόρεστων λιπαρών.

• Περιορισμό των υπερεπεξεργασμένων τροφίμων και της συχνής κατανάλωσης τροφίμων με χαμηλή διατροφική αξία.

Δεν χρειάζεται να είσαι τέλεια κάθε μέρα. Σημασία έχει το συνολικό μοτίβο των συνηθειών σου σε βάθος χρόνου.

Επίσης, δεν υπάρχουν επαρκή στοιχεία ότι κάποιο συγκεκριμένο συμπλήρωμα διατροφής μπορεί να προλάβει τον καρκίνο του μαστού. Πριν πάρεις συμπληρώματα με αυτόν τον σκοπό, συζήτησέ το με τον γιατρό σου.

4. ΑΛΚΟΟΛ ΚΑΙ ΚΑΠΝΙΣΜΑ: ΔΥΟ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΠΟΥ ΔΕΝ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΑΓΝΟΟΥΜΕ

Η κατανάλωση αλκοόλ συνδέεται με αυξημένο κίνδυνο καρκίνου του μαστού. Ο κίνδυνος αυξάνεται όσο αυξάνεται η κατανάλωση, ενώ ακόμη και μικρές ποσότητες δεν θεωρούνται εντελώς απαλλαγμένες από κίνδυνο.

Επομένως, ο περιορισμός ή η αποφυγή του αλκοόλ είναι μια ουσιαστική επιλογή για τη μείωση του κινδύνου.

Το κάπνισμα, επίσης, έχει συνδεθεί με διάφορες μορφές καρκίνου και βλάπτει συνολικά την υγεία. Η διακοπή του προσφέρει σημαντικά οφέλη, ακόμη κι αν δεν μπορεί να εξαλείψει τον κίνδυνο καρκίνου του μαστού.

Αν χρησιμοποιείς ορμονική θεραπεία για συμπτώματα της εμμηνόπαυσης ή λαμβάνεις ορμονική αντισύλληψη, μην αλλάξεις αγωγή μόνη σου. Συζήτησε με τον γιατρό σου τα οφέλη, τους πιθανούς κινδύνους και τις εναλλακτικές που ταιριάζουν στο δικό σου ιστορικό.

5. ΚΙΝΗΣΗ ΚΑΙ ΑΣΚΗΣΗ: ΜΙΚΡΕΣ ΑΛΛΑΓΕΣ ΜΕ ΜΕΓΑΛΗ ΑΞΙΑ

Η τακτική σωματική δραστηριότητα συνδέεται με χαμηλότερο κίνδυνο εμφάνισης καρκίνου του μαστού, ενώ συμβάλλει και στη διατήρηση υγιούς σωματικού βάρους.

Δεν χρειάζεται να γραφτείς υποχρεωτικά σε γυμναστήριο ή να κάνεις εξαντλητικές προπονήσεις. Το γρήγορο περπάτημα, το ποδήλατο, ο χορός, η κολύμβηση ή οποιαδήποτε άλλη δραστηριότητα που απολαμβάνεις μπορούν να σε βοηθήσουν να κινηθείς περισσότερο.

Ένας πρακτικός στόχος για πολλούς ενήλικες είναι τουλάχιστον 150 λεπτά μέτριας έντασης σωματικής δραστηριότητας την εβδομάδα, προσαρμοσμένα στις δυνατότητες και στην κατάσταση της υγείας τους.

Αν έχεις καιρό να ασκηθείς, ξεκίνησε σταδιακά. Ακόμη και μικρές αλλαγές, όπως το καθημερινό περπάτημα, είναι ένα καλό πρώτο βήμα.

6. ΜΑΣΤΟΓΡΑΦΙΑ: Η ΕΞΕΤΑΣΗ ΠΟΥ ΜΠΟΡΕΙ ΝΑ ΒΟΗΘΗΣΕΙ ΣΤΗΝ ΕΓΚΑΙΡΗ ΔΙΑΓΝΩΣΗ

Εδώ χρειάζεται μια σημαντική διευκρίνιση: η μαστογραφία δεν εμποδίζει την εμφάνιση του καρκίνου. Είναι εξέταση προσυμπτωματικού ελέγχου, η οποία μπορεί να εντοπίσει αλλοιώσεις πριν προκαλέσουν συμπτώματα και να συμβάλει στην έγκαιρη διάγνωση.

Η κατάλληλη ηλικία έναρξης και η συχνότητα του ελέγχου εξαρτώνται από την ηλικία, το οικογενειακό ιστορικό, την πυκνότητα των μαστών και άλλους παράγοντες κινδύνου.

Στην Ελλάδα, το εθνικό πρόγραμμα «ΠΡΟΛΑΜΒΑΝΩ» περιλαμβάνει δωρεάν ψηφιακή μαστογραφία ανά δύο χρόνια για τις δικαιούχες γυναίκες ηλικίας 45 έως 74 ετών που πληρούν τα κριτήρια του προγράμματος. Ανάλογα με τα ευρήματα, μπορεί να ακολουθήσουν πρόσθετες εξετάσεις.

Αν έχεις αυξημένο κληρονομικό κίνδυνο, μπορεί να χρειάζεσαι διαφορετικό ή εντατικότερο πρόγραμμα παρακολούθησης. Μην περιμένεις απαραίτητα να φτάσεις στην ηλικία του πληθυσμιακού ελέγχου για να συζητήσεις με τον γιατρό σου τι είναι κατάλληλο για εσένα.

Επίσης, αν παρατηρήσεις νέο ογκίδιο στον μαστό ή στη μασχάλη, αλλαγή στο σχήμα ή στο δέρμα του μαστού, εισολκή της θηλής ή ασυνήθιστη έκκριση, χρειάζεται ιατρική αξιολόγηση, ακόμη κι αν η τελευταία μαστογραφία σου ήταν φυσιολογική.