ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΤΟΥ ΜΟΝΤΕΣΣΟΡΙΑΝΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ ΣΤΟ ΜΕΓΑΛΩΜΑ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ: ΕΙΝΑΙ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΙΚΟ Ή ΦΕΡΝΕΙ ΣΥΓΧΥΣΗ ΚΑΙ ΑΠΕΙΘΑΡΧΙΑ;

«Αφήστε το παιδί να επιλέξει μόνο του». «Μην του λέτε συνεχώς τι να κάνει». «Δώστε του ελευθερία».

Η μοντεσσοριανή φιλοσοφία έχει γίνει ιδιαίτερα δημοφιλής τα τελευταία χρόνια, αλλά μαζί της έχει δημιουργηθεί και μια βασική απορία: μήπως η υπερβολική ελευθερία κάνει το παιδί απείθαρχο;

Η απάντηση είναι πως η πραγματική Montessori δεν σημαίνει «το παιδί κάνει ό,τι θέλει».

ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ ΜΕΣΑ ΣΕ ΟΡΙΑ

Στην καρδιά της Montessori βρίσκεται η έννοια της ελευθερίας μέσα σε όρια. Το παιδί έχει τη δυνατότητα να επιλέγει δραστηριότητες και να αναπτύσσει την αυτονομία του, αλλά μέσα σε ένα οργανωμένο περιβάλλον με κανόνες και συγκεκριμένες προσδοκίες.

Άρα άλλο είναι να πούμε:

«Διάλεξε ποιο βιβλίο θέλεις να διαβάσουμε»

και άλλο:

«Κάνε ό,τι θέλεις, χωρίς κανόνες».

Το δεύτερο δεν αποτελεί ουσιαστικά Montessori.

Το παιδί εξακολουθεί να χρειάζεται όρια, ρουτίνα και συνέπεια. Η διαφορά είναι ότι αντί η πειθαρχία να βασίζεται αποκλειστικά στην επιβολή του ενήλικα, επιδιώκεται σταδιακά η ανάπτυξη της αυτοπειθαρχίας και της αυτορρύθμισης.

ΤΙ ΔΕΙΧΝΟΥΝ ΟΙ ΕΡΕΥΝΕΣ;

Τα διαθέσιμα επιστημονικά στοιχεία είναι γενικά θετικά.

Μια μεγάλη συστηματική ανασκόπηση του 2023, που εξέτασε 32 μελέτες και περισσότερα από 132.000 δεδομένα συμμετεχόντων, βρήκε συνολικά θετικές επιδράσεις της Montessori σε ακαδημαϊκές και μη ακαδημαϊκές δεξιότητες. Μεταξύ άλλων, αναφέρθηκαν οφέλη σε τομείς όπως η εκτελεστική λειτουργία, η δημιουργικότητα και οι κοινωνικές δεξιότητες.

Άλλη μετα-ανάλυση, που εξέτασε 33 μελέτες με περισσότερα από 21.000 παιδιά, κατέληξε επίσης σε θετικά αποτελέσματα για διάφορες πλευρές της ανάπτυξης και της μάθησης.

Αυτό, βέβαια, δεν σημαίνει ότι η Montessori είναι μια «μαγική» μέθοδος ή ότι κάθε παιδί που μεγαλώνει με αυτή θα είναι πιο ήρεμο, έξυπνο ή υπάκουο.

Σημαίνει όμως ότι η έρευνα δεν υποστηρίζει την άποψη πως η Montessori οδηγεί από μόνη της σε απειθαρχία.

ΠΟΥ ΜΠΟΡΕΙ ΝΑ ΓΙΝΕΙ ΤΟ ΛΑΘΟΣ;

Το πρόβλημα εμφανίζεται όταν η φιλοσοφία παρερμηνεύεται.

Αν ένας γονιός θεωρήσει ότι Montessori σημαίνει «δεν βάζω όρια στο παιδί μου», τότε πράγματι μπορεί να δημιουργηθεί σύγχυση.

Ένα παιδί μπορεί να επιλέξει ποιο παιχνίδι θα παίξει. Δεν μπορεί όμως να αποφασίσει ότι θα χτυπήσει κάποιον επειδή είναι θυμωμένο.

Μπορεί να επιλέξει ανάμεσα σε δύο ρούχα. Δεν σημαίνει ότι αποφασίζει αν θα πάει σχολείο.

Μπορεί να συμμετέχει στις δουλειές του σπιτιού. Δεν σημαίνει ότι οι γονείς παραιτούνται από τον ρόλο τους.

Η αυτονομία χρειάζεται όρια για να λειτουργήσει.

ΤΟ ΠΑΙΔΙ ΧΡΕΙΑΖΕΤΑΙ ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ Ή ΠΕΙΘΑΡΧΙΑ;

Στην πραγματικότητα χρειάζεται και τα δύο.

Η υπερβολική αυστηρότητα μπορεί να περιορίσει την πρωτοβουλία και την αυτονομία του παιδιού. Από την άλλη, η πλήρης απουσία κανόνων μπορεί να το κάνει να αισθάνεται ανασφάλεια και να δυσκολεύεται να αυτορυθμιστεί.

Η Montessori προσπαθεί να κινηθεί ανάμεσα στα δύο: το παιδί έχει επιλογές, αλλά ο ενήλικας παραμένει υπεύθυνος για το πλαίσιο.

Και αυτή είναι ίσως η σημαντικότερη λεπτομέρεια που πρέπει να κρατήσουν οι γονείς.

ΤΕΛΙΚΑ, ΕΙΝΑΙ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΙΚΗ;

Με βάση τις μέχρι σήμερα έρευνες, υπάρχουν αξιόλογες ενδείξεις ότι μια σωστά εφαρμοσμένη Montessori προσέγγιση μπορεί να υποστηρίξει τη μάθηση, την αυτονομία και την ανάπτυξη σημαντικών δεξιοτήτων του παιδιού.

Δεν φαίνεται όμως να υπάρχει λόγος να φοβάται κανείς ότι η Montessori, από μόνη της, δημιουργεί απείθαρχα παιδιά.

Το κρίσιμο είναι ο τρόπος εφαρμογής.

Montessori δεν σημαίνει «χωρίς όρια». Σημαίνει ελευθερία με όρια, επιλογές με ευθύνη και σταδιακή εκμάθηση της αυτοπειθαρχίας.

Και ίσως αυτή είναι η πιο ισορροπημένη προσέγγιση: ούτε ένα παιδί που πρέπει να υπακούει τυφλά, ούτε ένα παιδί που μεγαλώνει χωρίς κανόνες.

Ένα παιδί που μαθαίνει σταδιακά να αποφασίζει, να αναλαμβάνει ευθύνες και να κατανοεί τα όρια.