ΠΩΣ ΝΑ ΞΕΚΟΛΛΗΣΕΙΣ ΤΟ ΠΑΙΔΙ ΣΟΥ ΑΠΟ ΤΙΣ ΟΘΟΝΕΣ ΧΩΡΙΣ ΓΚΡΙΝΙΑ

Το παιδί είναι απορροφημένο στο tablet, στο κινητό, στην τηλεόραση ή στο ηλεκτρονικό παιχνίδι. Του λες «κλείσ’ το» και αμέσως ακούς: «Ένα λεπτό ακόμα!». Το ξαναλές. Εκείνο διαμαρτύρεται. Εσύ επιμένεις. Η ένταση ανεβαίνει και, πριν το καταλάβεις, μια απλή στιγμή της καθημερινότητας έχει μετατραπεί σε καβγά.

Αν αυτή η σκηνή σου είναι γνώριμη, δεν σημαίνει ότι είσαι κακός γονιός ούτε ότι το παιδί σου είναι «κολλημένο» επειδή δεν έχει όρια. Οι οθόνες είναι σχεδιασμένες ώστε να κρατούν την προσοχή μας. Για ένα παιδί, λοιπόν, το να σταματήσει απότομα ένα συναρπαστικό παιχνίδι ή ένα βίντεο μπορεί πραγματικά να είναι δύσκολο.

Το ζητούμενο δεν είναι να γίνει το σπίτι μια ζώνη χωρίς οθόνες ούτε να κερδίζεις καθημερινά μια μάχη επιβολής. Στόχος είναι να μάθει το παιδί να απομακρύνεται σταδιακά από την οθόνη, να αντέχει τη διακοπή και να βρίσκει χαρά και ενδιαφέρον και έξω από αυτήν.

Και αυτό μπορεί να γίνει με πολύ λιγότερη γκρίνια απ’ όση φαντάζεσαι.

ΔΕΝ ΧΡΕΙΑΖΕΤΑΙ ΝΑ ΚΟΨΕΙΣ ΤΙΣ ΟΘΟΝΕΣ «ΜΑΧΑΙΡΙ»

Ένα από τα συχνότερα λάθη είναι η απότομη απαγόρευση.

«Από σήμερα τέλος το tablet!»

Μπορεί να λειτουργήσει για λίγο, αλλά συχνά δημιουργεί μεγαλύτερη αντίδραση. Το παιδί αισθάνεται ότι του αφαιρείται κάτι που απολαμβάνει και είναι πιθανό να επικεντρωθεί ακόμη περισσότερο σε αυτό.

Πιο αποτελεσματική είναι η σταδιακή δημιουργία μιας νέας ρουτίνας.

Αν, για παράδειγμα, το παιδί περνά πολλές ώρες μπροστά σε οθόνη, μην προσπαθήσεις απαραίτητα να αλλάξεις τα πάντα μέσα σε μία ημέρα. Βάλε σαφή χρονικά όρια και κράτησέ τα με συνέπεια. Η προβλεψιμότητα βοηθά πολύ περισσότερο από τις συνεχείς διαπραγματεύσεις.

Το παιδί χρειάζεται να ξέρει:

Πότε βλέπω οθόνη, πόσο βλέπω και τι κάνω μετά.

Όταν αυτά είναι σταθερά, η διακοπή παύει σταδιακά να μοιάζει με τιμωρία.

ΤΟ ΜΥΣΤΙΚΟ ΕΙΝΑΙ ΝΑ ΜΗΝ ΤΟΥ ΛΕΣ ΜΟΝΟ ΤΙ ΝΑ ΣΤΑΜΑΤΗΣΕΙ

Αν πεις σε ένα παιδί:

«Κλείσε το tablet.»

η ερώτηση που πιθανότατα θα ακολουθήσει είναι:

«Και μετά τι θα κάνω;»

Εδώ βρίσκεται ένα μεγάλο μέρος του προβλήματος.

Αν η οθόνη είναι η πιο ενδιαφέρουσα δραστηριότητα της ημέρας, είναι λογικό το παιδί να δυσκολεύεται να την αφήσει. Γι’ αυτό δεν αρκεί να αφαιρέσεις την οθόνη. Χρειάζεται να γεμίσεις τον χρόνο που ακολουθεί με εναλλακτικές δραστηριότητες.

Και δεν χρειάζεται να είναι κάτι εντυπωσιακό.

Μπορεί να είναι:

• παιχνίδι με τουβλάκια ή κατασκευές,
• ζωγραφική,
• επιτραπέζιο παιχνίδι,
• ποδήλατο ή βόλτα,
• παιχνίδι στην αυλή ή στο πάρκο,
• μαγείρεμα μαζί,
• βιβλίο,
• μουσική και χορός,
• παζλ,
• παιχνίδι ρόλων,
• μια μικρή «αποστολή» μέσα στο σπίτι.

Το σημαντικό είναι να υπάρχει κάτι συγκεκριμένο που περιμένει το παιδί μετά την οθόνη.

ΜΗΝ ΠΕΡΙΜΕΝΕΙΣ ΝΑ ΣΤΑΜΑΤΗΣΕΙ ΧΩΡΙΣ ΠΡΟΕΙΔΟΠΟΙΗΣΗ

Για έναν ενήλικα, το «κλείσε το τώρα» μπορεί να φαίνεται απλό.

Για ένα παιδί που βρίσκεται στη μέση ενός παιχνιδιού, όμως, η ξαφνική διακοπή μπορεί να είναι πολύ έντονη.

Γι’ αυτό βοηθούν οι προειδοποιήσεις.

Για παράδειγμα:

«Σε δέκα λεπτά τελειώνει ο χρόνος του tablet.»

Λίγο αργότερα:

«Έχουμε άλλα πέντε λεπτά και μετά το κλείνουμε.»

Και τέλος:

«Τελευταίο λεπτό. Μετά αφήνουμε το tablet και πάμε να φάμε.»

Με αυτόν τον τρόπο το παιδί προετοιμάζεται ψυχολογικά για τη μετάβαση.

Μια απλή τεχνική είναι να χρησιμοποιείς ένα χρονόμετρο. Έτσι δεν είσαι εσύ ο «κακός» που αποφασίζει κάθε φορά πότε τελειώνει η οθόνη. Υπάρχει ένα σταθερό, εξωτερικό όριο.

ΜΗΝ ΜΠΑΙΝΕΙΣ ΣΕ ΑΤΕΛΕΙΩΤΗ ΔΙΑΠΡΑΓΜΑΤΕΥΣΗ

«Άλλο ένα βίντεο.»

«Όχι.»

«Μόνο πέντε λεπτά.»

«Είπα όχι.»

«Σε παρακαλώ!»

«Εντάξει, αλλά μόνο πέντε λεπτά.»

Και κάπως έτσι, τα πέντε λεπτά γίνονται δεκαπέντε.

Όταν οι κανόνες αλλάζουν κάθε φορά που το παιδί διαμαρτύρεται, μαθαίνει άθελά του ότι η έντονη γκρίνια μπορεί να αλλάξει την απόφαση.

Αυτό δεν σημαίνει ότι πρέπει να γίνεις αυστηρός ή ψυχρός.

Σημαίνει ότι χρειάζεται να είσαι ήρεμος και σταθερός.

Μπορείς να πεις:

«Ξέρω ότι θέλεις να συνεχίσεις. Είναι ωραίο το παιχνίδι και καταλαβαίνω ότι δυσκολεύεσαι να το σταματήσεις. Ο χρόνος όμως τελείωσε.»

Δεν χρειάζεται να εξηγήσεις δέκα φορές τον ίδιο κανόνα.

Η ηρεμία σου είναι συχνά πιο αποτελεσματική από μια μεγάλη διάλεξη.

ΑΝ ΓΚΡΙΝΙΑΞΕΙ, ΜΗΝ ΠΡΟΣΠΑΘΗΣΕΙΣ ΝΑ ΕΞΑΦΑΝΙΣΕΙΣ ΑΜΕΣΩΣ ΤΗ ΓΚΡΙΝΙΑ

Αυτό είναι ίσως το πιο δύσκολο σημείο για έναν γονιό.

Το παιδί κλαίει.

Φωνάζει.

Λέει ότι είσαι άδικος.

Ζητάει κι άλλο χρόνο.

Και εσύ σκέφτεσαι: «Ας του δώσω άλλα δέκα λεπτά για να ηρεμήσει».

Όμως η γκρίνια δεν είναι απαραίτητα σημάδι ότι έκανες κάτι λάθος.

Το παιδί μπορεί να είναι απογοητευμένο και ταυτόχρονα ο κανόνας να παραμένει σωστός.

Μπορείς να αναγνωρίσεις το συναίσθημά του χωρίς να αλλάξεις την απόφαση:

«Βλέπω ότι στενοχωρήθηκες.»

«Ήθελες να συνεχίσεις.»

«Καταλαβαίνω ότι δεν σου αρέσει που τελείωσε.»

Και μετά:

«Ο χρόνος τελείωσε. Τώρα πάμε να κάνουμε το επόμενο πράγμα.»

Αυτό μαθαίνει στο παιδί κάτι πολύ σημαντικό: μπορώ να απογοητευτώ χωρίς να καταρρεύσει ο κόσμος και χωρίς να αλλάζουν όλοι οι κανόνες.

ΔΩΣΕ ΤΟΥ ΜΙΚΡΕΣ ΕΠΙΛΟΓΕΣ

Τα παιδιά αντιδρούν συχνά στην αίσθηση ότι δεν έχουν κανέναν έλεγχο.

Αντί να πεις:

«Κλείσε το tablet και έλα τώρα!»

μπορείς να πεις:

«Ο χρόνος τελείωσε. Θέλεις να παίξουμε επιτραπέζιο ή να πάμε μια βόλτα;»

Ο κανόνας δεν αλλάζει.

Η επιλογή όμως αλλάζει.

Το παιδί δεν αποφασίζει αν θα κλείσει την οθόνη. Αποφασίζει τι θα κάνει μετά.

Αυτό του δίνει αίσθηση αυτονομίας χωρίς να ακυρώνει τα όρια.

ΚΑΝΕ ΤΙΣ ΜΕΤΑΒΑΣΕΙΣ ΠΙΟ ΕΥΚΟΛΕΣ

Οι πιο δύσκολες στιγμές συνήθως δεν είναι όλες ίδιες.

Το παιδί μπορεί να κλείνει εύκολα την τηλεόραση το απόγευμα, αλλά να γίνεται έξαλλο όταν πρέπει να αφήσει ένα παιχνίδι λίγο πριν τον ύπνο.

Γι’ αυτό αξίζει να παρατηρήσεις πότε εμφανίζεται η μεγαλύτερη ένταση.

Πολλές φορές βοηθά να αποφεύγεται η οθόνη ακριβώς πριν από δραστηριότητες που απαιτούν ηρεμία ή μετάβαση, όπως το φαγητό, το μπάνιο ή ο ύπνος.

Η σταθερή σειρά της ημέρας μπορεί να γίνει πολύτιμη:

Οθόνη → τακτοποίηση → φαγητό → μπάνιο → βιβλίο → ύπνος.

Όταν η ακολουθία επαναλαμβάνεται, το παιδί αρχίζει να γνωρίζει τι έρχεται μετά χωρίς να χρειάζεται κάθε φορά διαπραγμάτευση.

ΠΡΟΣΕΞΕ ΤΟ ΔΙΚΟ ΣΟΥ ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑ

Δεν γίνεται να ζητάμε από ένα παιδί να αφήσει το κινητό του ενώ εμείς κοιτάμε συνεχώς το δικό μας.

Τα παιδιά δεν ακούνε μόνο αυτά που τους λέμε. Παρατηρούν αυτά που κάνουμε.

Αν θέλεις να δημιουργήσεις ένα σπίτι με πιο ισορροπημένη σχέση με τις οθόνες, αξίζει να υπάρχουν στιγμές χωρίς κινητά για όλους.

Για παράδειγμα:

Στο τραπέζι, τα κινητά μένουν στην άκρη.

Στην οικογενειακή βόλτα, προσπαθούμε να είμαστε πραγματικά μαζί.

Πριν από τον ύπνο, δημιουργούμε μια πιο ήρεμη ρουτίνα.

Όταν ο κανόνας αφορά όλη την οικογένεια, δεν μοιάζει τόσο πολύ με τιμωρία που επιβάλλεται μόνο στο παιδί.

ΜΗΝ ΚΑΝΕΙΣ ΤΗΝ ΟΘΟΝΗ «ΑΠΑΓΟΡΕΥΜΕΝΟ ΚΑΡΠΟ»

Όσο περισσότερο παρουσιάζουμε κάτι ως απαγορευμένο και μυστηριώδες, τόσο περισσότερο μπορεί να αποκτήσει τεράστια αξία στα μάτια του παιδιού.

Ο στόχος δεν είναι να του περάσεις το μήνυμα:

«Οι οθόνες είναι κακές.»

Αλλά:

«Οι οθόνες είναι ένα από τα πράγματα που μπορούμε να απολαμβάνουμε, αλλά δεν είναι το μοναδικό πράγμα που κάνουμε.»

Αυτή η διαφορά είναι τεράστια.

Το παιδί χρειάζεται να μάθει τη χρήση με μέτρο, όχι απλώς την απαγόρευση.

ΔΗΜΙΟΥΡΓΗΣΕ ΜΙΚΡΕΣ «ΝΗΣΙΔΕΣ» ΧΩΡΙΣ ΟΘΟΝΗ

Δεν χρειάζεται να αλλάξεις ολόκληρη τη ζωή της οικογένειας από τη μια μέρα στην άλλη.

Ξεκίνα με μικρές σταθερές συνήθειες.

Ένα γεύμα χωρίς κινητά.

Μισή ώρα παιχνιδιού μετά το σχολείο χωρίς οθόνη.

Μια οικογενειακή βόλτα.

Ένα βράδυ με επιτραπέζιο.

Ένα βιβλίο πριν από τον ύπνο.

Μια δραστηριότητα το Σαββατοκύριακο όπου όλοι αφήνουν τις συσκευές στην άκρη.

Οι μικρές επαναλήψεις είναι αυτές που τελικά δημιουργούν νέα συνήθεια.

ΜΗΝ ΧΡΗΣΙΜΟΠΟΙΕΙΣ ΤΗΝ ΟΘΟΝΗ ΓΙΑ ΚΑΘΕ ΔΥΣΚΟΛΟ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑ

Υπάρχουν στιγμές που η οθόνη λειτουργεί ως εύκολη λύση.

Το παιδί βαριέται; Tablet.

Είναι ανήσυχο; Κινητό.

Εκνευρίστηκε; Τηλεόραση.

Περιμένουμε κάπου; Βίντεο.

Θέλει χρόνο ο γονιός για να κάνει κάτι; Οθόνη.

Δεν είναι απαραίτητα λάθος να χρησιμοποιείται έτσι περιστασιακά. Όταν όμως γίνεται η μόνιμη λύση για κάθε δυσκολία, το παιδί μπορεί να μην έχει αρκετές ευκαιρίες να μάθει να διαχειρίζεται την ανία, την αναμονή, τη ματαίωση ή την ηρεμία χωρίς ψηφιακό ερέθισμα.

Άφησέ το μερικές φορές να βαρεθεί.

Η βαρεμάρα δεν είναι εχθρός.

Πολλές φορές είναι η αρχή του δημιουργικού παιχνιδιού.

ΚΑΝΕ ΤΗΝ ΑΠΟΜΑΚΡΥΝΣΗ ΑΠΟ ΤΗΝ ΟΘΟΝΗ ΜΙΑ ΣΥΝΗΘΕΙΑ, ΟΧΙ ΜΙΑ ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ ΜΑΧΗ

Το μεγαλύτερο λάθος είναι να αντιμετωπίζεται κάθε μέρα σαν ξεχωριστή μάχη.

Σήμερα επιτρέπεται.

Αύριο απαγορεύεται.

Μεθαύριο «κάνε ό,τι θέλεις γιατί δεν αντέχω άλλο».

Έπειτα ξαναμπαίνουν αυστηροί κανόνες.

Αυτή η αστάθεια μπερδεύει το παιδί και αυξάνει τις διαπραγματεύσεις.

Οι οικογενειακοί κανόνες χρειάζεται να είναι απλοί, κατανοητοί και όσο γίνεται σταθεροί.

Δεν χρειάζονται είκοσι κανόνες.

Χρειάζονται λίγοι κανόνες που εφαρμόζονται με συνέπεια.

ΚΑΙ ΚΑΤΙ ΑΚΟΜΑ: ΜΗΝ ΞΕΧΝΑΣ ΤΗ ΣΧΕΣΗ

Πίσω από την προσπάθεια να περιορίσουμε τις οθόνες υπάρχει ένας μεγαλύτερος στόχος: να δημιουργήσουμε μια καθημερινότητα στην οποία το παιδί έχει ανθρώπους, παιχνίδι, κίνηση, δημιουργία, συζήτηση, εξερεύνηση και πραγματικές εμπειρίες.

Αν κάθε φορά που αφήνει το κινητό ακολουθεί ένα «μην κάνεις αυτό» και «μην κάνεις εκείνο», η ζωή χωρίς οθόνη δεν θα του φαίνεται ιδιαίτερα ελκυστική.

Αν όμως μετά το tablet υπάρχει:

«Έλα να φτιάξουμε κάτι μαζί.»

«Πάμε μέχρι το πάρκο.»

«Θες να μου δείξεις πώς λειτουργεί αυτό;»

«Πάμε να φτιάξουμε μαζί το βραδινό;»

τότε η μετάβαση αποκτά νόημα.

Τα παιδιά δεν χρειάζονται μόνο λιγότερη οθόνη.

Χρειάζονται περισσότερη πραγματική ζωή.

ΤΟ ΠΙΟ ΣΗΜΑΝΤΙΚΟ: ΣΤΟΧΟΣ ΔΕΝ ΕΙΝΑΙ ΕΝΑ ΠΑΙΔΙ ΠΟΥ ΔΕΝ ΓΚΡΙΝΙΑΖΕΙ ΠΟΤΕ

Ας είμαστε ρεαλιστές.

Μπορεί να κάνεις όλα τα παραπάνω σωστά και το παιδί πάλι να πει:

«Όχι! Θέλω κι άλλο!»

Αυτό δεν σημαίνει ότι απέτυχες.

Το ζητούμενο δεν είναι να εξαφανιστεί κάθε αντίδραση.

Το ζητούμενο είναι η γκρίνια να γίνει μικρότερη, πιο σύντομη και λιγότερο καθοριστική για την οικογενειακή ζωή.

Το παιδί σταδιακά μαθαίνει:

«Η οθόνη τελειώνει.»

«Μπορεί να μη μου αρέσει.»

«Μπορώ όμως να το διαχειριστώ.»

«Υπάρχει κάτι άλλο να κάνω.»

«Ο γονιός μου δεν χρειάζεται να φωνάξει για να κρατήσει το όριο.»

Και αυτή είναι μια πολύ σημαντικότερη δεξιότητα από το να κλείσει απλώς ένα tablet στην ώρα του.