ΦΑΡΜΑΚΑ ΨΥΧΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ: ΠΟΤΕ ΓΙΝΟΝΤΑΙ ΠΑΓΙΔΑ ΕΞΑΡΤΗΣΗΣ ΚΑΙ ΠΩΣ ΝΑ ΠΡΟΣΤΑΤΕΥΤΕΙΣ

Τα φάρμακα που χρησιμοποιούνται για την αντιμετώπιση του άγχους, της κατάθλιψης και άλλων ψυχικών διαταραχών έχουν βοηθήσει εκατομμύρια ανθρώπους να βελτιώσουν την ποιότητα της ζωής τους. Ωστόσο, ορισμένα από αυτά μπορεί να προκαλέσουν εξάρτηση, ιδιαίτερα όταν λαμβάνονται για μεγάλο χρονικό διάστημα χωρίς την κατάλληλη ιατρική παρακολούθηση.

Οι ειδικοί προειδοποιούν ότι η σωστή χρήση των ψυχιατρικών φαρμάκων είναι καθοριστική, καθώς η εξάρτηση μπορεί να εμφανιστεί ακόμη και σε ασθενείς που ακολουθούν την προβλεπόμενη δοσολογία.

Ποια φάρμακα μπορεί να προκαλέσουν εξάρτηση;

Δεν έχουν όλα τα ψυχιατρικά φάρμακα τον ίδιο κίνδυνο εθισμού.

Ιδιαίτερη προσοχή χρειάζονται οι βενζοδιαζεπίνες, οι οποίες συνταγογραφούνται για την αντιμετώπιση του έντονου άγχους, των κρίσεων πανικού και ορισμένων διαταραχών του ύπνου.

Σε αυτή την κατηγορία ανήκουν ουσίες όπως η αλπραζολάμη, η διαζεπάμη και η λοραζεπάμη.

Σύμφωνα με τον Αμερικανικό Οργανισμό Τροφίμων και Φαρμάκων (FDA), η συστηματική χρήση τους μπορεί να οδηγήσει σε σωματική εξάρτηση ακόμη και μέσα σε λίγες ημέρες ή εβδομάδες.

Αντίθετα, τα περισσότερα αντικαταθλιπτικά δεν προκαλούν εθισμό με τη συνηθισμένη έννοια του όρου. Μπορούν, όμως, να προκαλέσουν συμπτώματα διακοπής εάν η θεραπεία σταματήσει απότομα.

Πώς καταλαβαίνει κάποιος ότι έχει αναπτύξει εξάρτηση;

Η εξάρτηση δεν εμφανίζεται πάντα με τον ίδιο τρόπο. Σε ορισμένες περιπτώσεις, ο οργανισμός προσαρμόζεται στη δράση του φαρμάκου και η διακοπή του προκαλεί δυσάρεστα συμπτώματα.

Ανάμεσα στα πιθανά προειδοποιητικά σημάδια περιλαμβάνονται:

• Έντονο άγχος ή αϋπνία όταν παραλείπεται μια δόση.

• Ανάγκη για μεγαλύτερη ποσότητα ώστε να επιτευχθεί το ίδιο αποτέλεσμα.

• Δυσκολία περιορισμού της χρήσης παρά τις οδηγίες του γιατρού.

• Συνεχής ανησυχία για το ενδεχόμενο να τελειώσει το φάρμακο.

• Χρήση μεγαλύτερων δόσεων από αυτές που έχουν συνταγογραφηθεί.

Είναι σημαντικό να διευκρινιστεί ότι τα συμπτώματα σωματικής εξάρτησης δεν σημαίνουν απαραίτητα ότι ο ασθενής έχει αναπτύξει εθισμό. Ο εθισμός συνδέεται κυρίως με την απώλεια ελέγχου και τη συνέχιση της χρήσης παρά τις αρνητικές συνέπειες.

Τι συμβαίνει όταν ο ασθενής προσπαθεί να σταματήσει;

Η απότομη διακοπή ορισμένων ψυχιατρικών φαρμάκων μπορεί να προκαλέσει συμπτώματα στέρησης, όπως έντονη ανησυχία, αϋπνία, ευερεθιστότητα, εφίδρωση, ζάλη και τρέμουλο.

Στην περίπτωση των βενζοδιαζεπινών, η ξαφνική διακοπή μπορεί, σε σοβαρές περιπτώσεις, να προκαλέσει ακόμη και επιληπτικές κρίσεις που απειλούν τη ζωή.

Γι' αυτό οι ειδικοί τονίζουν ότι κανένα ψυχιατρικό φάρμακο δεν πρέπει να διακόπτεται ή να αλλάζει δοσολογία χωρίς προηγούμενη συνεννόηση με τον θεράποντα γιατρό.

Πώς μπορείς να μειώσεις τον κίνδυνο εξάρτησης;

Η πρόληψη ξεκινά από τη σωστή ενημέρωση και τη στενή συνεργασία με τον ειδικό ψυχικής υγείας.

Οι γιατροί συνιστούν οι ασθενείς να ακολουθούν πιστά τη συνταγογραφημένη δοσολογία, να μην αυξάνουν μόνοι τους την ποσότητα του φαρμάκου και να πραγματοποιούν τακτικούς επανελέγχους.

Ιδιαίτερη προσοχή απαιτείται στον συνδυασμό βενζοδιαζεπινών με αλκοόλ ή οπιοειδή, καθώς μπορεί να προκληθούν επικίνδυνες επιπλοκές, όπως καταστολή της αναπνοής.

Παράλληλα, η ψυχοθεραπεία, ιδιαίτερα η γνωσιακή συμπεριφορική θεραπεία, μπορεί να βοηθήσει στην αντιμετώπιση του άγχους και άλλων προβλημάτων, περιορίζοντας σε ορισμένες περιπτώσεις την ανάγκη μακροχρόνιας χρήσης συγκεκριμένων φαρμάκων.

Μπορεί κάποιος να ξεπεράσει την εξάρτηση;

Η εξάρτηση από ορισμένα φάρμακα μπορεί να αντιμετωπιστεί με κατάλληλη ιατρική υποστήριξη.

Η διαδικασία συνήθως περιλαμβάνει σταδιακή και εξατομικευμένη μείωση της δόσης, με παρακολούθηση των συμπτωμάτων και παράλληλη αντιμετώπιση της αρχικής ψυχικής διαταραχής.

Η διάρκεια της προσπάθειας διαφέρει από ασθενή σε ασθενή και εξαρτάται από το είδος του φαρμάκου, τη δοσολογία και το χρονικό διάστημα χρήσης.

Το βασικό μήνυμα των ειδικών είναι ότι τα φάρμακα ψυχικής υγείας δεν πρέπει να αντιμετωπίζονται με φόβο, αλλά με υπευθυνότητα. Όταν χρησιμοποιούνται σωστά και υπό ιατρική παρακολούθηση, μπορούν να αποτελέσουν πολύτιμο σύμμαχο στην αντιμετώπιση των ψυχικών διαταραχών, ενώ η έγκαιρη αναγνώριση πιθανών προβλημάτων βοηθά στην αποφυγή σοβαρών επιπλοκών.