ΑΝΘΡΩΠΟΙ ΠΟΥ ΚΑΝΟΥΝ ΤΟ ΚΑΛΟ ΚΑΙ ΔΕΝ ΤΟ ΡΙΧΝΟΥΝ ΣΤΟΝ… ΓΥΑΛΟ: ΤΙ ΛΕΕΙ Η ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ

Υπάρχουν άνθρωποι που βοηθούν χωρίς να το ανακοινώσουν. Δίνουν χρόνο, χρήματα, στήριξη ή μια δεύτερη ευκαιρία και, όταν τελειώσει η πράξη τους, δεν αισθάνονται την ανάγκη να τη διηγηθούν σε όλο τον κόσμο. Δεν ανεβάζουν απαραίτητα φωτογραφίες, δεν περιμένουν χειροκρότημα και δεν κρατούν… λογαριασμό καλών πράξεων.

Και υπάρχουν και εκείνοι που, αφού κάνουν κάτι καλό, φροντίζουν να το μάθουν όσο περισσότεροι γίνεται.

Η ψυχολογία έχει ενδιαφέροντα πράγματα να πει για αυτή τη διαφορά. Γιατί άραγε κάποιοι άνθρωποι νιώθουν ότι η καλή τους πράξη αποκτά αξία μόνο όταν αναγνωρίζεται από τους άλλους, ενώ άλλοι προτιμούν να παραμένει σχεδόν αόρατη;

ΤΟ ΚΑΛΟ ΧΩΡΙΣ ΧΕΙΡΟΚΡΟΤΗΜΑ

Η ανιδιοτελής συμπεριφορά δεν σημαίνει ότι ο άνθρωπος δεν αισθάνεται ικανοποίηση όταν βοηθά. Αντίθετα, η προσφορά μπορεί να συνδέεται με θετικά συναισθήματα, αίσθηση νοήματος και μεγαλύτερη κοινωνική σύνδεση.

Η ουσία βρίσκεται αλλού: στο κατά πόσο η αναγνώριση από τους άλλους αποτελεί προϋπόθεση για να νιώσει κάποιος καλά με αυτό που έκανε.

Ένας άνθρωπος μπορεί να βοηθήσει επειδή πραγματικά ενδιαφέρεται για τον άλλον. Μπορεί να αισθανθεί χαρά ή συγκίνηση από την πράξη του, χωρίς όμως να χρειάζεται να την κάνει δημόσια ανακοίνωση.

ΟΤΑΝ Η ΠΡΟΣΦΟΡΑ ΓΙΝΕΤΑΙ «ΑΠΟΔΕΙΞΗ» ΤΟΥ ΕΑΥΤΟΥ ΜΑΣ

Η ανάγκη για επιβεβαίωση είναι ανθρώπινη. Όλοι, σε κάποιο βαθμό, θέλουμε να νιώθουμε ότι μας εκτιμούν και ότι οι πράξεις μας αναγνωρίζονται.

Όταν όμως η αυτοεκτίμηση εξαρτάται έντονα από την εξωτερική επιβεβαίωση, η καλή πράξη μπορεί να αποκτήσει έναν δεύτερο σκοπό: να δημιουργήσει μια συγκεκριμένη εικόνα προς τα έξω.

«Δες τι έκανα».

«Δες πόσο βοήθησα».

«Δες τι άνθρωπος είμαι».

Δεν σημαίνει απαραίτητα ότι η πράξη ήταν ψεύτικη. Μπορεί κάποιος να βοηθά πραγματικά και ταυτόχρονα να απολαμβάνει την αναγνώριση. Η ανθρώπινη συμπεριφορά σπάνια έχει μόνο ένα κίνητρο.

ΤΟ «ΚΟΙΝΩΝΙΚΟ ΚΕΡΔΟΣ» ΤΗΣ ΚΑΛΗΣ ΠΡΑΞΗΣ

Η ψυχολογία και η κοινωνική επιστήμη έχουν μελετήσει εδώ και χρόνια το πώς η φήμη και η κοινωνική αναγνώριση επηρεάζουν τη συμπεριφορά.

Η δημόσια προσφορά μπορεί να λειτουργήσει ως μήνυμα προς το κοινωνικό περιβάλλον: «Είμαι άνθρωπος που βοηθά». Αυτό μπορεί να ενισχύσει την κοινωνική εικόνα, την αποδοχή ή την αίσθηση ότι κάποιος ανήκει σε μια ομάδα.

Με άλλα λόγια, η καλή πράξη μπορεί να έχει δύο διαφορετικές «ανταμοιβές»: την εσωτερική ικανοποίηση και την εξωτερική αναγνώριση.

Καμία από τις δύο δεν είναι από μόνη της απαραίτητα κακή. Το ζήτημα είναι ποια από τις δύο έχει τον πρωταγωνιστικό ρόλο.

ΓΙΑΤΙ ΚΑΠΟΙΟΙ ΔΕΝ ΜΙΛΟΥΝ ΠΟΤΕ ΓΙΑ ΟΣΑ ΕΧΟΥΝ ΚΑΝΕΙ;

Συχνά πρόκειται για ανθρώπους που δεν αισθάνονται ότι πρέπει να αποδείξουν την αξία τους μέσα από τις πράξεις τους.

Έχουν μια περισσότερο εσωτερική αίσθηση ταυτότητας: «Ξέρω ποιος είμαι και δεν χρειάζεται να το αποδείξω σε όλους».

Μπορεί επίσης να θεωρούν ότι το επίκεντρο πρέπει να είναι εκείνος που δέχτηκε τη βοήθεια και όχι εκείνος που την προσέφερε.

Και υπάρχει κάτι ακόμη: η διακριτικότητα μπορεί να προστατεύει την αξιοπρέπεια του ανθρώπου που βοηθήθηκε. Δεν χρειάζεται κάθε προσωπική δυσκολία να μετατρέπεται σε δημόσια ιστορία προκειμένου ο ευεργέτης να εισπράξει επαίνους.

ΟΜΩΣ, Η ΔΗΜΟΣΙΑ ΠΡΟΣΦΟΡΑ ΔΕΝ ΕΙΝΑΙ ΠΑΝΤΑ ΕΠΙΔΕΙΞΗ

Εδώ χρειάζεται μια σημαντική διάκριση.

Το να μιλήσει κάποιος για μια καλή πράξη δεν σημαίνει αυτομάτως ότι καυχιέται.

Μερικές φορές η δημοσιοποίηση γίνεται για να κινητοποιηθούν και άλλοι. Ένας άνθρωπος μπορεί να πει δημόσια «βοήθησα αυτή την ομάδα» όχι για να προβάλει τον εαυτό του, αλλά για να δείξει στους άλλους ότι υπάρχει ανάγκη και να τους παρακινήσει να συμμετάσχουν.

Η διαφορά βρίσκεται στο κίνητρο, στο ύφος και στο πλαίσιο.

Άλλο είναι το «ας βοηθήσουμε κι άλλοι» και άλλο το «κοιτάξτε πόσα έχω κάνει εγώ».

ΤΟ ΚΡΙΤΗΡΙΟ ΙΣΩΣ ΔΕΝ ΕΙΝΑΙ ΤΟ ΑΝ ΜΙΛΑΜΕ, ΑΛΛΑ ΤΟ ΓΙΑΤΙ

Ένα χρήσιμο ερώτημα είναι:

«Αν κανείς δεν μάθαινε ποτέ ότι το έκανα, θα το έκανα και πάλι;»

Αν η απάντηση είναι «ναι», πιθανότατα η αναγνώριση δεν αποτελεί την κύρια κινητήρια δύναμη.

Αν η απάντηση είναι «όχι», τότε ίσως αξίζει να εξετάσουμε πόσο σημαντική είναι για εμάς η επιβεβαίωση των άλλων.

Και αυτό δεν χρειάζεται να γίνει με ενοχές. Η ανάγκη για αναγνώριση είναι μέρος της ανθρώπινης φύσης. Η αυτογνωσία, όμως, μας επιτρέπει να καταλάβουμε τι πραγματικά αναζητούμε πίσω από τις πράξεις μας.

ΤΕΛΙΚΑ, ΠΟΙΟΙ ΕΙΝΑΙ ΟΙ ΠΙΟ «ΑΘΟΡΥΒΟΙ» ΑΝΘΡΩΠΟΙ;

Ίσως είναι εκείνοι που δεν χρειάζονται κοινό για να κάνουν αυτό που θεωρούν σωστό.

Δεν σημαίνει ότι είναι καλύτεροι άνθρωποι από όσους μιλούν για τις πράξεις τους. Σημαίνει απλώς ότι η καλοσύνη τους δεν εξαρτάται τόσο από το χειροκρότημα.

Γιατί κάποιες από τις πιο σημαντικές πράξεις στη ζωή μας δεν χρειάζονται θεατές.

Ένα χέρι που απλώνεται την κατάλληλη στιγμή. Ένας άνθρωπος που μένει όταν όλοι οι άλλοι φεύγουν. Μια βοήθεια που δίνεται χωρίς αντάλλαγμα. Μια πράξη που κανείς δεν έμαθε ποτέ.

Ίσως εκεί βρίσκεται και η πιο καθαρή μορφή προσφοράς:

να κάνεις το καλό επειδή πιστεύεις ότι πρέπει να γίνει — και όχι επειδή περιμένεις να σε δουν να το κάνεις.

Και, τελικά, να μην το ρίξεις στον… γυαλο. Να το αφήσεις εκεί όπου πραγματικά έχει αξία: στη ζωή του ανθρώπου που το χρειάστηκε.