ΤΣΙΓΓΑΝΟΙ, ΓΥΦΤΟΙ Ή ΡΟΜΑ; Η ΙΣΤΟΡΙΑ ΠΙΣΩ ΑΠΟ ΤΙΣ ΛΕΞΕΙΣ ΚΑΙ ΟΙ ΔΙΑΦΟΡΕΣ ΤΟΥΣ

Στην καθημερινή γλώσσα οι όροι «Τσιγγάνοι», «Γύφτοι» και «Ρομά» χρησιμοποιούνται συχνά σαν να είναι συνώνυμοι. Ωστόσο, κάθε λέξη έχει διαφορετική ιστορική προέλευση, διαφορετικό γλωσσικό φορτίο και διαφορετική θέση στη σύγχρονη κοινωνία.

Η προέλευση του όρου «Τσιγγάνοι»

Η λέξη «Τσιγγάνος» προέρχεται από τον μεσαιωνικό όρο «Ατσίγγανος» ή «Αθίγγανος». Οι Αθίγγανοι ήταν αρχικά μια θρησκευτική ομάδα της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας και δεν είχαν καμία εθνολογική σχέση με τους σημερινούς Ρομά. Με την πάροδο των αιώνων, όμως, το όνομα αποδόθηκε λανθασμένα στους νομαδικούς πληθυσμούς που εμφανίστηκαν στον βυζαντινό χώρο, με αποτέλεσμα να επικρατήσει ως η ελληνική ονομασία τους.

Πώς προέκυψε η λέξη «Γύφτος»

Η λέξη «Γύφτος» έχει εντελώς διαφορετική καταγωγή. Προέρχεται από τη λέξη «Αιγύπτιος». Κατά τον Μεσαίωνα πολλοί Ρομά δήλωναν ότι προέρχονταν από την Αίγυπτο ή θεωρούνταν από τους Ευρωπαίους αιγυπτιακής καταγωγής. Έτσι δημιουργήθηκαν οι αντίστοιχες ονομασίες σε πολλές γλώσσες: «Gypsy» στα αγγλικά, «Gitano» στα ισπανικά, «Gitan» στα γαλλικά και «Γύφτος» στα ελληνικά.

Η ιστορία απέδειξε, ωστόσο, ότι οι Ρομά δεν προέρχονται από την Αίγυπτο. Γλωσσολογικές και γενετικές έρευνες έχουν καταλήξει πως οι πρόγονοί τους ξεκίνησαν πριν από περίπου χίλια χρόνια από τη βορειοδυτική Ινδία και μέσω της Μέσης Ανατολής έφτασαν στην Ευρώπη.

Γιατί σήμερα προτιμάται ο όρος «Ρομά»

Η λέξη «Ρομά» αποτελεί την αυτοονομασία του ίδιου του λαού. Στη γλώσσα Ρομανί, η λέξη «rom» σημαίνει «άνθρωπος» ή «άνδρας». Για τον λόγο αυτό αποτελεί σήμερα τον επίσημο και διεθνώς αποδεκτό όρο, που χρησιμοποιείται από διεθνείς οργανισμούς, κρατικούς φορείς και μεγάλο μέρος της ίδιας της κοινότητας.

Γιατί ο όρος «Γύφτος» θεωρείται προσβλητικός

Παρότι η αρχική του σημασία ήταν απλώς μια ιστορική ονομασία, με το πέρασμα των αιώνων η λέξη «Γύφτος» φορτίστηκε αρνητικά. Χρησιμοποιήθηκε ως χαρακτηρισμός που συνδέθηκε με στερεότυπα και προκαταλήψεις, αλλά και ως βρισιά για να περιγράψει κάποιον αγενή, ακαλλιέργητο ή φιλάργυρο. Αυτή η εξέλιξη είναι ο βασικός λόγος που σήμερα θεωρείται από πολλούς προσβλητική.

Αντίθετα, ο όρος «Τσιγγάνος», αν και εξακολουθεί να χρησιμοποιείται ευρέως στην Ελλάδα, έχει σε μεγάλο βαθμό αντικατασταθεί στον επίσημο λόγο από τον όρο «Ρομά», ο οποίος θεωρείται πιο ουδέτερος και περισσότερο σύμφωνος με τον αυτοπροσδιορισμό της κοινότητας.